الکل؛ یکی از خطرناک‌ترین مواد جهان در لباس یک نوشیدنی اجتماعی همه‌گیر

تعداد کمی از مواد به اندازه الکل در زندگی روزمره ما تنیده شده‌اند. این ماده جزء ثابت جشن‌های تعطیلات، دورهمی‌های کاری، رویدادهای ورزشی، فرودگاه‌ها و میزهای ناهار و شام است. بالا بردن لیوان برای سلامتی، بارهای باز در عروسی‌ها یا نوشیدنی‌های مشترک در جشن چهارم جولای، همگی نشان می‌دهند که مصرف الکل چقدر عمیق در آداب و رسوم اجتماعی و سنت‌های فرهنگی جا افتاده است.

به گزارش خانه مهتاب به نقل از The Conversation، با این حال، الکل سالانه عامل مرگ میلیون‌ها نفر در سراسر جهان است و با بیماری‌های کبدی، سرطان، تصادفات ناخواسته، خشونت و از همه مهم‌تر، وابستگی و اعتیاد به الکل ارتباط مستقیم دارد. با وجود این، شکاف میان نقش فرهنگی الکل و بار سنگین بهداشتی آن بسیار تکان‌دهنده است.

اگرچه الگوهای نوشیدن در کشورهای مختلف به شدت متفاوت است، اما تخمین زده می‌شود که ۲.۳ میلیارد نفر در سراسر جهان الکل مصرف می‌کنند. الکل علیرغم خطرات سلامتی اثبات‌شده‌اش، به شدت با زندگی اجتماعی در سراسر جهان ادغام شده است.

من به عنوان پزشکی که در زمینه پزشکی اعتیاد فعالیت می‌کنم، مرتباً از بیمارانی مراقبت می‌کنم که مصرف الکل تقریباً روی تمام ارگان‌های بدن آن‌ها تأثیر گذاشته است. اغلب تا زمانی که این بیماران در بیمارستان بستری نشوند، متوجه تأثیرات مخرب الکل بر بخش‌های مختلف بدن خود، به جز کبد، نمی‌شوند.

چیزی به نام میزان مصرف «ایمن» الکل وجود ندارد

شواهد جدیدتر، فرضیات مربوط به آنچه را که برای مدت‌ها “نوشیدن ایمن” در نظر گرفته می‌شد، به چالش می‌کشد. حتی مصرف متعادل الکل نیز با ریسک همراه است و آن‌طور که مردم، از جمله کارشناسان، زمانی فکر می‌کردند بی‌خطر نیست.

باری از مردم مخاطرات الکل را در درجه اول با سوء مصرف مواد، اعتیاد یا عوارض قانونی مانند رانندگی در حالت مستی مرتبط می‌دانند. با این حال، تأثیرات آن بسیار فراتر از این موارد است و تقریباً تمام ابعاد سلامت فرد را در بر می‌گیرد.

اگرچه الکل ممکن است به طور گذرا خلق‌وخو را بهبود ببخشد و اضطراب اجتماعی را کاهش دهد، اما مصرف طولانی‌مدت الکل می‌تواند منجر به بدتر شدن خلق‌وخو، کاهش قوای شناختی و اختلال در خواب شود که خود این عوامل می‌توانند مصرف را تشدید کنند.

یک بررسی سیستماتیک در سال ۲۰۲۱ نشان داد که مصرف تقریباً دو نوشیدنی استاندارد، احتمال ابتلا به جراحات ناشی از حوادث رانندگی و غیر رانندگی را تقریباً دو برابر می‌کند. این بررسی همچنین نشان داد که می‌گساری افراطی (Binge Drinking) بسته به میزان الکل مصرف‌شده و نوع آسیب، می‌تواند خطر جراحت را ۲۰ تا ۵۰ برابر افزایش دهد. در حالی که اثرات الکل بر کبد به خوبی شناخته شده است، این ماده می‌تواند منجر به عوارض گوارشی و بیماری‌های قلبی عروقی نیز شود.

سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند که سالانه ۲.۶ میلیون مرگ ناشی از الکل رخ می‌دهد که تقریباً شامل ۱ مرگ از هر ۲۰ مرگ در سراسر جهان می‌شود.

پیام‌های متناقض درباره ارتباط الکل و سرطان

در حالی که بسیاری از مردم خطرات اعتیاد به الکل را تشخیص می‌دهند، عموم جامعه آگاهی بسیار کمتری نسبت به ارتباط بین مصرف الکل و خطر ابتلا به سرطان دارند.

سازمان جهانی بهداشت الکل را در گروه ۱ مواد سرطان‌زا طبقه‌بندی کرده است؛ یعنی در همان دسته‌ای که تنباکو و آزبست قرار دارند. به عبارت دیگر، این‌ها عواملی هستند که شواهد کافی مبنی بر سرطان‌زا بودن آن‌ها در انسان وجود دارد.

در سال ۲۰۲۵، هشدار جراح کل ایالات متحده تأکید کرد که الکل خطر ابتلا به حداقل هفت نوع سرطان را افزایش می‌دهد و خواهان به‌روزرسانی برچسب‌های هشداردهنده شد. این گزارش نتیجه گرفت که الکل خطر ابتلای فرد به هفت نوع سرطان از جمله سرطان سینه، کولورکتال (روده بزرگ)، کبد، دهان، مری و حنجره را افزایش می‌دهد.

با این حال، کمتر از نیمی از آمریکایی‌ها الکل را به عنوان یک عامل خطر برای سرطان می‌شناسند؛ به ویژه برای سرطان‌هایی مانند سرطان سینه که معمولاً در ذهن عموم با مصرف الکل مرتبط نیستند.

رابطه بین الکل و سرطان پیچیده است. در طول دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، مطالعات مشاهده‌ای نشان دادند که مصرف متعادل الکل ممکن است مزایای قلبی عروقی داشته باشد.

با این حال، در طول دهه گذشته، مطالعات با کیفیت بالاتر آن یافته‌ها را به چالش کشیده‌اند و نشان می‌دهند که بخش زیادی از این مزایای ظاهری، نشان‌دهنده تفاوت در سلامت و سبک زندگی مصرف‌کنندگان متعادل بوده است، نه اثر محافظتی خود الکل.

بر اساس دستورالعمل‌های رژیم غذایی برای آمریکایی‌ها، شواهد فعلی به طور فزاینده‌ای نشان می‌دهند که حتی سطوح پایین الکل نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.

این دستورالعمل‌ها تأیید می‌کنند که بزرگسالان باید «برای سلامت کلی بهتر، الکل کمتری مصرف کنند». با این حال، جدیدترین نسخه این دستورالعمل‌ها برای سال‌های ۲۰۲۵-۲۰۳۰ که در ژانویه ۲۰۲۶ به‌روزرسانی شد، توصیه قبلی مبنی بر محدود کردن مصرف به حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان و دو نوشیدنی برای مردان را حذف کرد. این نسخه همچنین بحث صریح درباره ارتباط الکل با سرطان را حذف نمود.

این تغییرات با انتقاد کارشناسان سلامت عمومی مواجه شده است؛ آن‌ها استدلال می‌کنند که ادبیات اصلاح‌شده، شواهد فزاینده آسیب‌های ناشی از الکل را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد و راهنمایی‌های کمتری به مصرف‌کنندگان ارائه می‌کند. در همین راستا، دکتر مهمت اوز، مدیر مراکز خدمات مدیکر و مدیکید، الکل را به عنوان یک «روان‌کننده اجتماعی» توصیف کرد که مردم را دور هم جمع می‌کند، به جای اینکه بر خطرات کاملاً اثبات‌شده آن برای سلامتی تأثیر بگذارد.

این موضوع ممکن است از نظر فیزیولوژیکی، حداقل به طور موقت درست باشد، اما این واقعیت را پنهان می‌کند که تکیه بر الکل به عنوان یک روان‌کننده اجتماعی می‌تواند منجر به وابستگی شیمیایی و روانی شود. از نظر من، اظهاراتی از این دست کوته‌بینانه هستند و اثرات اجتماعی کوتاه‌مدت را بر مسائل موذیانه‌تر و طولانی‌مدت، از جمله اعتیاد، ترجیح می‌دهند.

یک تغییر فرهنگی بزرگ در راه است؟

در حالی که بسیاری از مواد خطرناک و روان‌گردان از دید عموم پنهان نگه داشته می‌شوند، الکل اغلب در مرکز توجه قرار می‌گیرد؛ روندی که هیچ نشانه‌ای از تغییر فوری در آن دیده نمی‌شود. علاوه بر این، شرکت‌های بزرگ اغلب از تبلیغاتی که برای جوانان جذاب است، سودهای کلانی به دست می‌آورند.

نگاهی به تاریخچه دخانیات و مصرف سیگار می‌تواند بینش‌های مفیدی به ما بدهد. در سال ۱۹۶۵، ۴۲.۴ درصد از جمعیت ایالات متحده سیگار می‌کشیدند. تا سال ۲۰۲۲، این رقم به ۱۱.۶ درصد کاهش یافت.

این کاهش چشمگیر به دلیل یک اقدام واحد رخ نداد، بلکه در نتیجه دهه‌ها انباشت شواهد علمی، کمپین‌های آموزش عمومی، برچسب‌های هشداردهنده، محدودیت‌های تبلیغاتی، سیاست‌های منع دخانیات در مکان‌های عمومی، مالیات‌های بالاتر بر تنباکو و تغییر در هنجارهای اجتماعی شکل گرفت. این تلاش‌ها در کنار هم، سیگار کشیدن را از یک رفتار اجتماعی مقبول به رفتاری تبدیل کرد که به طور گسترده به عنوان یک خطر بزرگ برای سلامتی شناخته می‌شود و به همان نسبت، کمتر از سوی جامعه پذیرفته می‌شود.

اگرچه مصرف الکل در سال‌های اخیر کاهش اندکی داشته است، اما همچنان به گونه‌ای در زندگی اجتماعی تنیده شده که سیگار کشیدن دیگر این‌طور نیست.

مردم اغلب تصور می‌کنند اگر ماده‌ای قانونی، رایج و به طور گسترده از نظر اجتماعی مقبول و حتی تشویق‌شده باشد، پس باید ایمن هم باشد. اما تاریخچه سلامت عمومی نشان می‌دهد که این فرضیات می‌توانند و باید تغییر کنند.