آیا هورمون درمانی یائسگی معجزه‌گر است؟ بررسی فواید، عوارض و واقعیت‌های علمی

همه در مورد هورمون درمانی یائسگی صحبت می‌کنند؛ آیا من هم باید آن را مصرف کنم؟

به گزارش خانه مهتاب به نقل از ان‌پی‌آر (NPR)، دکتر مارا گوردون، پزشک خانواده در کامدن نیوجرسی، ماهانه به سوالات سلامت خوانندگان پاسخ می‌دهد. او در این بخش به پرسش‌های داغ درباره هورمون درمانی یائسگی پاسخ داده است.

پرسش: من در دوران پیش‌یا‌ئسگی (پری‌مونوپوز) هستم. مدام پست‌هایی در شبکه‌های اجتماعی می‌بینم که از هورمون درمانی یائسگی به عنوان یک درمان معجزه‌آسا و شفابخش یاد می‌کنند. آیا من باید هورمون مصرف کنم؟ آیا همه باید مصرف کنند؟

پاسخ: من از شنیدن این همه تبلیغات و جنجال رسانه‌ای تعجب نمی‌کنم. شتاب شدیدی در تولید محتوای مربوط به یائسگی از سوی اینفلوئنسرها، شرکت‌های سلامت از راه دور (Telehealth) که زنان میانسال را هدف قرار داده‌اند، و همچنین کتاب‌ها و پادکست‌های جدید در این زمینه رخ داده است.

گفتگوی واقعی با پزشک: از انجام تست پاپ اسمیر متنفرم. آیا جایگزین ایمنی برای آن وجود دارد؟

این یک خبر عالی برای زنان است. یائسگی به طور تاریخی کمتر مورد پژوهش قرار گرفته و نوعی تابو محسوب می‌شد؛ بنابراین من از دیدن گفتگوهای آزادتر درباره این مرحله از زندگی بسیار خرسندم. همچنین دیدگاه‌های پزشکی درباره هورمون درمانی تغییر کرده است؛ گروه‌های پزشکی اکنون پس از سال‌ها احتیاط، مجدداً آن را برای بسیاری از بیماران توصیه می‌کنند.

زمان آن فرا رسیده است که زنان به جای اینکه مجبور باشند با گرگرفتگی یا اختلالات خواب خود بسازند، به درمان‌های واقعی برای علائمی که با یائسگی همراه است دسترسی داشته باشند.

اما من همچنین شاهد اطلاعات نادرست و غیرعلمی زیادی هستم که درباره توانایی‌های هورمون درمانی یائسگی وعده‌های بزرگ و غیرواقعی می‌دهند. همچنین اینفلوئنسرهای غیراخلاقی زیادی وجود دارند که به دنبال کسب سود سریع از طریق فروش مکمل‌ها و ویتامین‌های اثبات‌نشده هستند.

همان‌طور که من همراه با بیمارانم این تمرکز جدید بر مراقبت‌های یائسگی را دنبال می‌کنم، متوجه شده‌ام جدا کردن شایعات از واقعیت تا چه حد حیاتی است.

در ادامه، آنچه علم درباره هورمون درمانی یائسگی می‌گوید و آنچه هنوز نمی‌دانیم آورده شده است.

منظور از هورمون درمانی چیست؟

تولید دو نوع هورمون با افزایش سن در بدن زنان کاهش می‌یابد: استروژن و پروژسترون.

هنگامی که پزشکان هورمون درمانی یائسگی را تجویز می‌کنند، معمولاً شامل استروژن به تنهایی یا استروژن به همراه پروژستوژن است؛ واژه‌ای که شامل پروژسترون طبیعی بدن و هورمون‌های سنتزی است که رفتار آن را شبیه‌سازی می‌کنند.

گفتگوی واقعی با پزشک: نگران فشار خونم هستم. آیا می‌توانم آن را در خانه اندازه‌گیری کنم؟

این داروها در اشکال مختلفی عرضه می‌شوند، از جمله پچ‌های ترانس درمال (پوستی)، قرص‌های خوراکی، و کرم‌ها و حلقه‌های واژینال.

شما می‌توانید هورمون درمانی سیستمیک (هورمون‌هایی که در سراسر بدن جذب می‌شوند) یا درمان موضعی (مانند استروژن واژینال که فقط بر ناحیه فرج تاثیر می‌گذارد) را دریافت کنید. این درمان‌ها خطرات و مزایای متفاوتی دارند و ممکن است بر اساس علائم خود به ترکیب‌های مختلفی از آن‌ها نیاز داشته باشید.

برخی از پزشکان از تستوسترون برای درمان اختلالات جنسی در زنان استفاده می‌کنند، اما پزشکان عموماً هنگام صحبت درباره هورمون درمانی یائسگی از واژه تستوسترون استفاده نمی‌کنند.

چرا دیدگاه جامعه پزشکی درباره هورمون درمانی تغییر کرد؟

هنگامی که من در دهه ۲۰۱۰ در دانشکده پزشکی درس می‌خواندم، آموختم که هورمون درمانی می‌تواند خطرناک باشد.

این دیدگاه از پژوهش «مؤسسه سلامت زنان» (Women’s Health Initiative) نشأت می‌گرفت که هزاران زن میانسال تحت هورمون درمانی را در طول دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ دنبال کرد. محققان در واقع این پژوهش را زودتر از موعد متوقف کردند زیرا به نظر می‌رسید هورمون درمانی خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، سرطان سینه، سکته مغزی و آمبولی ریه را افزایش می‌دهد.

پس از این خبر، تجویز هورمون درمانی به شدت کاهش یافت. یک مطالعه برآورد کرد که در سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰، حدود ۲۲ درصد از زنان آمریکایی بالای ۴۰ سال هورمون درمانی یائسگی دریافت می‌کردند. محققان تخمین زدند که تا سال ۲۰۱۰، این میزان تنها به حدود ۵ درصد از زنان آن گروه سنی کاهش یافته است.

اما سپس محققان شروع به تحلیل مجدد داده‌های «مؤسسه سلامت زنان» کردند. اجماع روزافزون علمی نشان می‌دهد که هورمون درمانی یائسگی بسیار ایمن‌تر از آن چیزی است که قبلاً برای زنان در اواخر دهه ۴۰ و ۵۰ زندگی فکر می‌کردیم.

پس از انتشار این اخبار و همه‌گیر شدن آن در فضای آنلاین، تقاضای بیماران به شدت افزایش یافت.

هورمون درمانی در درمان کدام علائم یائسگی موثر است؟

دلیل اصلی که پزشکان هورمون درمانی سیستمیک را توصیه می‌کنند، درمان علائم وازوموتور یائسگی یا همان گرگرفتگی است.

برخی محققان تخمین می‌زنند که تا ۸۰ درصد از زنان در دوران انتقال به یائسگی دچار گرگرفتگی می‌شوند و این موضوع می‌تواند به شدت کیفیت زندگی زنان را تحت تاثیر قرار دهد. برخی از بیماران من می‌گویند این عارضه خواب، تمرکز کاری و حتی زندگی روزمره آن‌ها را مختل می‌کند تا جایی که گاهی تمایلی به خروج از خانه ندارند.

هورمون درمانی سیستمیک همچنین می‌تواند به جلوگیری از شکستگی استخوان در افراد مبتلا به پوکی استخوان کمک کند. این روش به حفظ استحکام استخوان‌ها با افزایش سن کمک می‌کند، اگرچه اکثر سازمان‌های پزشکی مصرف آن را صرفاً برای این منظور توصیه نمی‌کنند. من پیشگیری از کاهش تراکم استخوان را یک اثر جانبی مثبت برای هورمون درمانی (هنگام تجویز برای گرگرفتگی) می‌دانم، اما مشخص نیست که آیا فواید آن برای تک تک بیماران بر خطراتش می‌چربد یا خیر.

گفتگوی واقعی با پزشک: پزشکم مدام روی وزنم تمرکز می‌کند. چه شاخص‌های دیگری در سلامت اهمیت بیشتری دارند؟

هورمون درمانی همچنین برای درمان یائسگی زودرس در صورتی که تخمدان‌های زن برداشته شده باشد، استفاده می‌شود.

خشکی و سوزش در ناحیه تناسلی — که به عنوان سندروم ژنیتوریناری یائسگی شناخته می‌شود — نیز اغلب با هورمون درمانی بهبود می‌یابد. این علائم معمولاً با درمان استروژن واژینال مانند کرم یا حلقه بهتر می‌شوند؛ البته هورمون درمانی سیستمیک نیز می‌تواند موثر باشد.

آیا باید برای سلامت قلب و افزایش طول عمر هورمون مصرف کنیم؟

هورمون درمانی برای زنانی که دچار گرگرفتگی هستند می‌تواند تحول‌آفرین باشد، اما آن‌طور که بسیاری از اینفلوئنسرها وعده می‌دهند، اکسیر جوانی نیست.

اکثر سازمان‌های اصلی پزشکی — از جمله کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده، کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا و انجمن یائسگی — بر اساس داده‌های موجود، هورمون درمانی را برای طول عمر، سلامت قلب یا پیشگیری از بیماری‌های مزمن توصیه نمی‌کنند. (همچنین برای شادابی پوست و مو نیز توصیه نمی‌شود، که یکی دیگر از ادعاهای بیش از حد خوش‌بینانه آنلاین است!)

با این حال، هنوز ابهامات واقعی درباره این‌که آیا هورمون درمانی ممکن است به پیشگیری از بیماری‌های قلبی کمک کند یا خیر وجود دارد.

دکتر کارن آدامز، استاد زنان و زایمان در دانشگاه استنفورد و مدیر برنامه یائسگی و سالمندی سالم، می‌گوید: «این واقعاً یک سوال بدون پاسخ در حال حاضر است.»

آدامز می‌گوید تحقیقات نویدبخشی وجود دارد که نشان می‌دهد هورمون درمانی اگر قبل از ۶۰ سالگی یا ظرف ۱۰ سال پس از شروع یائسگی مصرف شود، ممکن است به پیشگیری از تصلب شرایین (آترواسکلروز)، حملات قلبی و سکته کمک کند. اما مطالعات دیگر نشان می‌دهند که هورمون درمانی — به‌ویژه زمانی که بعد از ۶۰ سالگی مصرف شود — هیچ فایده قلبی-عروقی ندارد یا حتی ممکن است خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.

اساساً محققان می‌گویند استفاده از هورمون درمانی درست در دوران انتقال به یائسگی (معمولاً در اوایل دهه ۵۰ زندگی یک زن) بسیار ایمن‌تر از مصرف آن در سنین بالاتر است.

روش مصرف هورمون‌ها نیز اهمیت دارد. تحقیقات نشان می‌دهد استروژن ترانس درمال (که از طریق پچ پوستی دریافت می‌شود) نسبت به استروژن خوراکی کمتر باعث لخته شدن خون می‌شود.

بنابراین برای بیماران در اواخر دهه ۴۰ و ۵۰ زندگی که دچار گرگرفتگی یا تعریق شبانه هستند، دکتر آدامز هورمون درمانی را به طور گسترده تجویز می‌کند مگر اینکه بیمار دلیل پزشکی مشخصی برای عدم مصرف داشته باشد. اما در مورد سلامت قلب، او بر سایر ابزارهای پیشگیری مانند مدیریت فشار خون، داروهای کلسترول، تغذیه و ورزش تمرکز می‌کند.

دکتر آدامز می‌گوید: «من نمی‌گویم “بیا، هورمون درمانی کن تا از سکته قلبی جلوگیری شود”. ما چنین داده‌هایی نداریم و من چنین وعده‌ای نمی‌دهم.»

چه کسانی نباید هورمون مصرف کنند؟

قطعا دلایلی برای احتیاط در زمینه هورمون درمانی یائسگی وجود دارد.

هر کسی که سابقه سرطان سینه، لخته شدن خون، حمله قلبی یا سکته داشته است، باید گفتگو و مشاوره‌ای دقیق با پزشک خود داشته باشد، زیرا هورمون درمانی می‌تواند آن شرایط را بدتر کند یا خطر عود آن‌ها را افزایش دهد.

اگر بیماری با یکی از این شرایط و دارای گرگرفتگی را ببینم، احتمالاً ابتدا پیشنهاد می‌کنم یک گزینه درمانی غیرهورمونی را امتحان کند. انواع خاصی از داروهای ضد افسردگی می‌توانند فراوانی و شدت گرگرفتگی را کاهش دهند. اگر داروهای ضد افسردگی موثر نباشند، زنان گزینه‌های دیگری نیز دارند؛ از جمله دارویی به نام fezolinetant که در سال ۲۰۲۳ توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تایید شد.

برای کمک به پیشگیری از کاهش تراکم استخوان در بیماری که نمی‌تواند هورمون مصرف کند، من همان راهکار قدیمی یعنی ورزش را توصیه می‌کنم. ورزش‌های تحمل‌کننده وزن یکی از موثرترین ابزارهایی است که برای جلوگیری از پوکی استخوان در اختیار داریم.

سابقه خانوادگی سرطان سینه به این معنی نیست که بیمار اصلاً نمی‌تواند هورمون درمانی را در نظر بگیرد، اما احتیاط لازم است. در این سناریو، من ابتدا ارزیابی رسمی خطر سرطان سینه را انجام می‌دهم و به آزمایش ژنتیک برای جهش‌های با خطر بالا فکر می‌کنم.

اگر بیمار واقعاً خواهان استفاده از هورمون درمانی باشد، آنچه را که دستورالعمل‌های تخصصی تجویز پیشنهاد می‌کنند توصیه می‌کنم: حداقل دوز هورمون درمانی که علائم شما را به طور موثر درمان کند، برای کوتاه‌ترین مدت زمان ممکن مصرف کنید.

در نهایت، مسئله درک ارزش‌ها و ترجیحات فردی شماست.

دکتر جسیکا پلات، پزشک خانواده در ماساچوست که بر سلامت زنان و مراقبت‌های یائسگی تمرکز دارد، می‌گوید: «من خطرات و مزایا را مطرح می‌کنم. آگاهی دادن به مردم و همچنین دادن استقلال به بیمار اصل موضوع است.»

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

صرف اینکه هورمون درمانی یائسگی بسیار ایمن‌تر از آن چیزی است که پزشکان در دهه ۲۰۰۰ تصور می‌کردند، به این معنی نیست که درمان همه دردهای شماست. دکتر آدامز نگران است که برخی از زنان ممکن است در نهایت از درمانی استفاده کنند که ضررش بیشتر از نفعش باشد.

دکتر آدامز می‌گوید: «وقتی فقط می‌گوییم این اکسیر جوانی است، مردم آن را باور می‌کنند و زنان ممکن است از این بابت آسیب ببینند.»

در طبابت شخصی خودم، متوجه شده‌ام که هیچ پاسخ یکسانی برای همه وجود ندارد.

هورمون درمانی واقعاً می‌تواند کیفیت زندگی بیماران من را بهبود ببخشد. واقعاً رضایت‌بخش است وقتی بیمار می‌آید و می‌گوید: «متشکرم! بالاخره گرگرفتگی من تحت کنترل درآمد!»

اما متأسفانه هورمون درمانی همه مشکلاتی را که اینفلوئنسرهای آنلاین وعده می‌دهند برطرف نمی‌کند و برای همه مناسب نیست.

در نهایت، تصمیم‌گیری برای استفاده از هورمون درمانی باید گفتگویی بین پزشک و بیمار باشد که سابقه پزشکی بیمار، علائم و ترجیحات او را در نظر بگیرد.

دکتر مارا گوردون، پزشک خانواده در کامدن، نیوجرسی است. او نویسنده خبرنامه Your Doctor Friend است.