ارتباط پنهان بیماری‌های لثه با آسیب‌های مرگبار دریچه قلب؛ کشف جدید دانشمندان

باکتری‌هایی که باعث بروز بیماری‌های لثه می‌شوند، ممکن است کارهایی بسیار فراتر از تخریب و آسیب رساندن به دندان‌های شما انجام دهند. تحقیقات مقدماتی و جدید دانشمندان نشان می‌دهد که این باکتری‌های مخرب می‌توانند در تجمع کلسیم در دریچه آئورت قلب نیز نقش داشته باشند؛ فرآیندی خطرناک که در نهایت به بیماری تنگی دریچه آئورت کلسیفیه (CAVS) منجر می‌شود. این عارضه یکی از بیماری‌های شایع و بالقوه مرگبار دریچه قلب به شمار می‌رود و مسیرهای جدیدی را برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی پیش روی پزشکان قرار داده است.

به گزارش خانه مهتاب به نقل از انجمن قلب آمریکا (American Heart Association)، یافته‌های این پژوهش جدید در نشست علمی علوم پایه قلب و عروق سال ۲۰۲۶ انجمن قلب آمریکا که از ۱۳ تا ۱۶ ژوئیه در بوستون برگزار شد، ارائه گردید. این کنفرانس یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های علمی در سراسر جهان است که به طور تخصصی بر تحقیقات پایه و کاربردی قلب و عروق تمرکز دارد.

بر اساس گزارش انجمن قلب آمریکا، بیماری CAVS زمانی توسعه می‌یابد که دریچه آئورت به مرور زمان ضخیم‌تر و کلسیفیه (مملو از رسوبات کلسیم) می‌شود. این اتفاق جریان طبیعی خون از قلب به سایر بخش‌های بدن را با مشکل جدی مواجه می‌کند. این بیماری قلبی در مراحل اولیه خود معمولاً هیچ‌گونه علامتی ندارد؛ با این حال، با وخیم‌تر شدن شرایط، می‌تواند علائمی همچون خستگی مفرط، درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش کردن، نارسایی قلبی و در برخی موارد مرگ ناگهانی را به همراه داشته باشد. در حال حاضر، تنها درمان استاندارد برای افرادی که به نوع شدید این بیماری مبتلا هستند، عمل جراحی تعویض دریچه قلب است.

تلاش برای کشف اولین داروی پیشگیری از تنگی دریچه آئورت

تحقیقات جدید به یک مکانیسم بیولوژیکی احتمالی اشاره دارد که بیماری مزمن لثه و عفونت‌های دهانی را به توسعه بیماری قلبی CAVS پیوند می‌دهد.

دکتر چنیانگ لی (Chenyang Li)، یکی از نویسندگان اصلی این مطالعه و نامزد دکتری تخصصی در بخش قلب و عروق آزمایشگاه ملی بیماری‌های قلبی عروقی بیمارستان فووای (Fuwai Hospital) در پکن، می‌گوید: «در حال حاضر هیچ داروی تاییدشده‌ای در دنیا وجود ندارد که بتواند از بروز یا پیشرفت بیماری تنگی دریچه آئورت کلسیفیه جلوگیری کند یا روند آن را کند سازد. ما امیدواریم یافته‌های جدید ما در خصوص ارتباط میان بیماری پریودنتال (بیماری لثه) و CAVS، تحقیقات بیشتری را برای دستیابی به رویکردهای پیشگیرانه و درمانی جدید برای این بیماری قلبی تحریک کند.»

تمرکز دانشمندان بر روی یک باکتری بسیار رایج دهانی

تیم تحقیقاتی تمرکز خود را روی باکتری به نام پورفیروموناس ژینژیوالیس (P. gingivalis) معطوف کردند؛ باکتری شناخته‌شده‌ای که با ایجاد التهاب شدید در لثه و تخریب بافت‌های نگهدارنده دندان، نقش اصلی را در ابتلا به بیماری‌های لثه ایفا می‌کند. پیش از این نیز تحقیقات علمی، ارتباط این باکتری را با ایجاد التهاب گسترده در سراسر بدن و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی از جمله گرفتگی رگ‌ها (تصلب شرایین) و بیماری کرونری قلب نشان داده بودند.

جهت بررسی دقیق‌تر این ارتباط، پژوهشگران سطح باکتری‌ها را در بافت دریچه قلب بیمارانی که تحت عمل جراحی تعویض دریچه قرار گرفته بودند، آنالیز کردند. آن‌ها دریچه‌های آئورت کلسیفیه شده بیماران مبتلا به CAVS را با بافت دریچه بیمارانی که به سایر بیماری‌های غیرکلسیفیه دریچه قلب مبتلا بودند، مقایسه نمودند.

دکتر لی در این باره می‌گوید: «ما از حجم بالای باکتری P. gingivalis موجود در دریچه‌های آئورت کلسیفیه شده شگفت‌زده شدیم. اگرچه این باکتری در مجموع جزو فراوان‌ترین باکتری‌های موجود در بافت‌ها نبود، اما بیشترین تفاوت آماری را میان دریچه‌های مبتلا به CAVS و دریچه‌های غیر مبتلا نشان داد. این یافته غیرمنتظره ما را بر آن داشت تا نقش پنهان این باکتری را در توسعه بیماری تنگی دریچه آئورت به طور دقیق بررسی کنیم.»

مطالعه روی موش‌ها؛ کشف چگونگی آسیب باکتری به قلب

پژوهشگران در مرحله بعدی به سراغ آزمایش روی مدل‌های حیوانی (موش‌ها) رفتند تا درک بهتری از نحوه اثرگذاری این باکتری بر دریچه قلب به دست آورند. موش‌ها در معرض باکتری فعال یا غیرفعال‌شده (توسط حرارت) قرار گرفتند تا مشخص شود آیا باکتری در دریچه آئورت تجمع می‌یابد، رسوب کلسیم را افزایش می‌دهد و علائم تنگی آئورت را ایجاد می‌کند یا خیر. همچنین در این آزمایش به برخی از حیوانات آنتی‌بیوتیک‌های پیشگیرانه تزریق شد و در برخی دیگر، مسیر التهابی پروتئین اینترلوکین ۱ بتا (IL-1β) به صورت ژنتیکی حذف گردید.

نتایج نشان داد قرار گرفتن مکرر در معرض باکتری زنده P. gingivalis باعث تجمع این باکتری در دریچه‌های آئورت موش‌ها می‌شود که نتیجه آن، رسوب کلسیم در دریچه قلب و بروز علائم تنگی آئورت بود. درمان با آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه توانست این اثرات مخرب را تا حد زیادی کاهش دهد. پژوهشگران همچنین دریافتند که این باکتری دهانی باعث فعال شدن اینترلوکین ۱ بتا (IL-1β) می‌شود؛ پروتئینی محرک التهاب که عمدتاً توسط سلول‌های سیستم ایمنی تولید می‌شود.

آزمایش‌های تکمیلی اثبات کرد که حذف ژنتیکی این پروتئین التهابی (IL-1β)، حتی در حضور مستقیم باکتری، به طرز چشمگیری میزان رسوب کلسیم در دریچه قلب و علائم بیماری تنگی آئورت را کاهش می‌دهد.

بهداشت دهان و دندان؛ کلید طلایی سلامت قلب

دکتر لی تاکید می‌کند: «پیام کلیدی این پژوهش بسیار ساده است: مراقب سلامت دهان و دندان خود باشید. رعایت بهداشت دهان و درمان به موقع بیماری‌های لثه برای سلامت عمومی بدن اهمیت حیاتی دارد و می‌تواند مزایای بی‌نظیری برای سلامت قلب و عروق به همراه داشته باشد. اگرچه هنوز برای توصیه به درمان‌های دارویی خاص جهت پیشگیری از CAVS زود است، اما یافته‌های ما نشان می‌دهد که سلامت لثه‌ها تکه بسیار مهمی از پازل پیشگیری از بیماری‌های قلبی است.»

دکتر ادوارد سانچز (Eduardo Sanchez)، مدیر ارشد پزشکی بخش پیشگیری در انجمن قلب آمریکا، در این باره می‌گوید: «این مطالعه به شواهد فزاینده‌ای اضافه می‌کند که نشان می‌دهند سلامت دهان و دندان با سلامت قلب ارتباطی تنگاتنگ دارد. برای بسیاری از مردم، مراجعه منظم به دندان‌پزشک تنها پل ارتباطی آن‌ها با سیستم مراقبت‌های بهداشتی است. این امر دندان‌پزشکان را به شرکای بسیار مهمی برای تشخیص زودهنگام بیماری‌های پنهان از جمله بیماری‌های لثه تبدیل می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند منجر به ارجاع سریع‌تر بیمار به پزشک متخصص، ارتقای سلامت جامعه و نجات جان انسان‌ها شود.»

انجمن قلب آمریکا از طریق ابتکار عمل «لبخندهای سالم، قلب‌های سالم» (Healthy Smiles, Healthy Hearts) به دندان‌پزشکان منابع آموزشی لازم را در خصوص ارتباط میان سلامت دهان و بیماری‌های قلبی عروقی ارائه می‌دهد. این برنامه شامل راهنمای غربالگری فشار خون در مطب‌های دندان‌پزشکی و بروشورهای آموزشی برای بیماران با هدف بهبود هم‌زمان سلامت دهان و قلب است.

تایید نهایی یافته‌ها نیازمند آزمایش‌های انسانی است

پژوهشگران تاکید دارند که این نتایج هنوز در مراحل اولیه هستند و به طور کامل روی انسان‌ها تایید و اثبات نشده‌اند. این تحقیق به عنوان یک خلاصه مقاله در یک نشست علمی ارائه شده است، به این معنی که هنوز تحت فرآیند داوری همتا (Peer-Review) قرار نگرفته و به عنوان یک مقاله کامل در مجلات علمی به چاپ نرسیده است. برای بررسی دقیق‌تر این ارتباط، تیم تحقیقاتی هم‌اکنون یک مطالعه بالینی و انسانی گسترده را آغاز کرده است.

نکات برجسته و کلیدی این پژوهش علمی

• یک مطالعه آزمایشگاهی با استفاده از بافت دریچه قلب انسان و موش‌ها، ارتباط بالقوه‌ای را میان بیماری لثه (پریودنتیت) و بیماری تنگی دریچه آئورت کلسیفیه (CAVS) نشان داده است.
• دانشمندان باکتری Porphyromonas gingivalis را به عنوان عامل اصلی ایجاد التهاب و تجمع مخرب کلسیم در دریچه آئورت شناسایی کرده‌اند.
• در حال حاضر هیچ دارویی برای پیشگیری یا کند کردن روند بیماری قلبی CAVS وجود ندارد، که این کشف مسیرهای جدیدی را برای تحقیقات دارویی آینده باز می‌کند.
• یافته‌ها نشان می‌دهند که درمان بیماری‌های لثه و کاهش التهاب لثه می‌تواند در آینده به بخشی از استراتژی‌های پیشگیری از شایع‌ترین نوع بیماری دریچه قلب تبدیل شود.
• به دلیل ارائه این تحقیق در یک گردهمایی علمی، نتایج فعلی مقدماتی تلقی شده و تا زمان انتشار در مجلات معتبر علمی و انجام مطالعات بالینی انسانی باید با احتیاط بررسی شوند.