معمای بیکاری فارغ التحصیلان: شکاف میان دانشگاه و بازار کار

چرا با وجود افزایش تعداد فارغ التحصیلان دانشگاهی، نرخ بیکاری در میان آنها همچنان بالاست؟ این پرسشی است که ذهن بسیاری از کارشناسان و خانواده ها را به خود مشغول کرده است. به نظر می رسد ریشه این مشکل در عدم تناسب میان رشته های تحصیلی دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار کار نهفته است. این شکاف عمیق، مانع از جذب فارغ التحصیلان به مشاغل مرتبط می شود و به افزایش بیکاری در جامعه دامن می زند.

ناهماهنگی بین آموزش عالی و نیازهای بازار کار

امروزه، اهمیت هماهنگی میان رشته های دانشگاهی و نیازهای بازار کار بر کسی پوشیده نیست. تحقیقات نشان می دهد که در ایران، این تناسب کمتر از ۱۰ درصد است که رقمی بسیار نگران کننده محسوب می شود. این در حالی است که بسیاری از دانشگاه های پیشرو در دنیا به طور جدی به بازنگری و تغییر رشته های تحصیلی خود روی آورده اند. آنها دریافته اند که نمی توان یک رشته تحصیلی را برای دهه ها بدون تغییر حفظ کرد، چرا که نیازهای بازار کار دائما در حال تحول است.

سید مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزیر کار، نیز با تایید این موضوع، اذعان می دارد که در حال حاضر بازار کار مناسبی برای فارغ التحصیلان رشته های عمومی وجود ندارد و فرصت های شغلی برای آنها بسیار محدود است. او تاکید می کند که این مسئله باید به صورت جدی مورد بررسی قرار گیرد.

سیاست های گذشته و پیامدهای کنونی

حسینی اشاره می کند که در دوره ای، به دلیل هرم سنی جمعیت و برای به تاخیر انداختن ورود موج نیروی کار به بازار، سیاست هایی برای توسعه ظرفیت های آموزش عالی در پیش گرفته شد. در نتیجه، افراد زیادی وارد دانشگاه ها شدند، اما بدون اینکه مشاوره های لازم در مورد آینده شغلی رشته های انتخابی به آنها ارائه شود. همین امر سبب شد بسیاری از فارغ التحصیلان در رشته هایی تحصیل کنند که در نهایت بازار کار مناسبی برایشان وجود نداشت و با مشکل بیکاری مواجه شوند.

اگرچه گزارش ها حاکی از کاهش اندک نرخ بیکاری فارغ التحصیلان در سه سال گذشته (از ۱۱.۶ درصد به ۱۰.۷ درصد) است، اما این کاهش آنقدر ناچیز است که بسیاری از جویندگان کار و فارغ التحصیلان همچنان در یافتن شغل مرتبط با رشته خود با دشواری رو به رو هستند. این وضعیت به خوبی نشان می دهد که سیاست های اقتصادی و بازار کار در کشور نیازمند اصلاحات اساسی هستند.

راهکارهای پیشنهادی برای غلبه بر چالش بیکاری فارغ التحصیلان

کارشناسان و تحلیلگران بازار کار بر این باورند که برای ایجاد تناسب میان شاخصه های اقتصادی، صنعت و دانشگاه ها، نیاز به تغییرات بنیادین در برنامه ها، سرفصل ها و رشته های درسی وجود دارد. نظام آموزش عالی باید به طور جدی به این مسئله ورود کند و با همکاری نزدیک با صنعت و بخش خصوصی، رشته هایی را تعریف کند که پاسخگوی نیازهای واقعی بازار باشند.

آموزش فنی و حرفه ای به عنوان راه حل:

سید مالک حسینی تاکید می کند که باید روی تمرکز جدی بر نظام فنی و حرفه ای داشت. او می گوید که این نظام کار را به طور جدی آغاز کرده و جزو برنامه های اصلی وزارت کار است که باید با جدیت پیش برده شود تا ورودی های جدید با چالش بیکاری فارغ التحصیلان مواجه نشوند. آمارها نیز این موضوع را تایید می کنند؛ بیش از ۸۰ درصد کارجویانی که دوره های آموزش فنی و حرفه ای را می گذرانند، موفق به ورود به بازار کار و کسب درآمد می شوند. آموزش مهارتی، افراد را به سمت اشتغال پذیری هدایت می کند و بستر لازم برای ورود به بازار کار را برای آنها فراهم می آورد.

همکاری دانشگاه ها و صنایع:

معاون اشتغال وزیر کار پیشنهاد می کند که برنامه ریزی جدی در نظام آموزش فنی و حرفه ای با همکاری مؤثر دانشگاه ها صورت گیرد. این همکاری می تواند به افراد کمک کند تا بر اساس علایق خود، یک یا چند مهارت نرم را بیاموزند. این مهارت ها، در کنار دانش تخصصی، نقش کلیدی در موفقیت شغلی فارغ التحصیلان دارند.

آمایش سرزمینی و استانداردسازی مشاغل:

در دولت قبل نیز موضوع آمایش سرزمینی رشته های دانشگاهی و استانداردسازی مشاغل در دستور کار قرار گرفت و پژوهش هایی برای متناسب سازی رشته های دانشگاهی با همکاری وزارت علوم و سازمان آموزش فنی و حرفه ای آغاز شد. این اقدامات، گام های مهمی در جهت شناسایی نیازهای منطقه ای و ملی بازار کار و تنظیم عرضه و تقاضای نیروی انسانی متخصص هستند.

اهمیت فناوری های نوین و مهارت آموزی:

در حال حاضر، برخی رشته های مرتبط با فناوری های نوین و مهارت های نرم از آینده شغلی بهتری برخوردارند. از این رو، لازم است با همکاری دستگاه های متولی، به سمت انطباق رشته های تحصیلی دانشگاهی با نیاز بازار حرکت کرده و دانشجویان پیش از ورود به بازار کار، با مهارت آموزی و محیط واقعی کسب و کار آشنا شوند. بسیاری از واحدهای اقتصادی نیز به دلیل بهره گیری از مدل های آموزش مهارت متناسب با نیاز بازار، به آموزش مهارتی روی آورده اند تا از این طریق کارگران خود را در کنار آموزش های سنتی به فراگیری آموزش های مهارتی ترغیب و تجهیز کنند و بهره وری بنگاه خود را ارتقا دهند.

به اعتقاد کارشناسان، آمایش سرزمینی رشته های دانشگاهی، استانداردسازی مشاغل و تعریف رشته های دانشگاهی متناسب با نیاز بازار کار با همکاری سازمان آموزش فنی و حرفه ای، اقداماتی مؤثر در جهت کاهش بیکاری و مقدمه ای برای ورود موفق دانش آموختگان به بازار کار خواهد بود.